Jeśli zapytałybyśmy się Was o to, co wiecie na temat Leonarda da Vinci, większość z Was odpowiedziałoby na pewno, że był wielkim malarzem. I to jest prawda - Leonardo da Vinci był niezwykłym człowiekiem i wybitnym malarzem, który w ciągu całego swojego życia namalował tylko 20 obrazów. Jego obrazy zna cały świat.

Leonardo da Vinci, właściwie Leonardo di ser Piero da Vinci (ur. 15 kwietnia 1452 w Anchiano niedaleko Vinci we Włoszech, zm. 2 maja 1519 w Clos Lucé we Francji) – włoski renesansowy malarz, architekt, filozof, muzyk, pisarz, odkrywca, matematyk, mechanik, anatom, wynalazca, geolog. Urodził się i wychował niedaleko miasta Vinci, będąc nieślubnym synem notariusza ser Piera da Vinci i chłopki Cateriny. W rozumieniu współczesnym nie miał nazwiska, człon „da Vinci” oznacza bowiem „z miasta Vinci”. Jego pełne nazwisko, nadane mu przy narodzinach, to „Leonardo di ser Piero da Vinci”, czyli „Leonardo, syn ser Piera z miasta Vinci”. Leonardo często był opisywany jako archetyp „człowieka renesansu”, którego wydawałoby się niespożytej ciekawości dorównywała tylko siła jego kreatywności. Szeroko uważa się go za jednego z największych malarzy wszech czasów i prawdopodobnie najwszechstronniej utalentowaną osobę w historii. To właśnie talent malarski przysporzył Leonardowi największej popularności. Dwie z jego prac, Mona Lisa i Ostatnia Wieczerza, zajmują czołowe miejsca na listach najsławniejszych, najczęściej imitowanych i wspominanych portretów i dzieł malarstwa. Równie wielkie znaczenie w historii sztuki ma szkic Leonarda Człowiek witruwiański. W Polsce znane jest także dzieło Dama z gronostajem, ze względu na to, iż jest jedyną pracą artysty, jaka znajduje się w polskich zbiorach. Do czasów dzisiejszych przetrwało najprawdopodobniej 15 jego obrazów. Jako inżynier, Leonardo tworzył projekty wyprzedzające jego czas, opracowując koncepcję helikoptera, czołgu, wykorzystania podstaw tektoniki płyt, podwójnego kadłuba łodzi i wiele innych innowacji. Względnie mała liczba jego pomysłów została wcielona w życie za jego czasów. Niektóre z jego pomniejszych pomysłów, takie jak automatyczna nawijarka do szpul czy maszyna do sprawdzania wytrzymałości drutu na rozciąganie, weszły do świata techniki bez większego rozgłosu. Leonardo pracował na największych dworach Europy, dla rodu Sforzów i Medyceuszy. Doprowadził do znacznego wzrostu poziomu wiedzy o anatomii, budownictwie lądowym i hydrodynamice. Zaznaczył swoją obecność także w dziedzinie architektury, rzeźby, filozofii i pisarstwa, ale te zajęcia odgrywały mniejszą rolę w jego życiu. Do dziś przetrwało 7000 stron jego notatników z rysunkami, szkicami naukowymi i notatkami. Biografia Spekulacje Z wczesnym okresem życia Leonarda wiąże się wiele niejasności, gdyż zachowało się niewiele informacji na temat jego dzieciństwa i młodości. Nawet w jego życiorysach z XVI w. fakty mieszają się z legendami. Za powstanie wielu mitów o życiu Leonarda odpowiedzialny jest Giorgio Vasari, który spisał jego pierwszą biografię, zawierającą wiele przekłamań. Lata najbardziej wytężonej pracy w życiu Leonarda podzielone są na okresy: I florencki, I mediolański, II florencki, II mediolański i rzymski, mimo iż nazewnictwo to nie jest w pełni zgodne z faktycznym miejscem jego pobytu w tych okresach. Dzieciństwo Leonardo da Vinci urodził się 15 kwietnia 1452 r. o godzinie 22:30 Odrestaurowana obecnie zagroda wiejska w Anchiano jest uważana za miejsce urodzenia artysty, lecz brak na to niepodważalnych dowodów. Najprawdopodobniej takie przekonanie powstało w połowie XIX wieku. Jako pierwszy pisał o tym Emanuele Repetti, jednakże jest to opinia mało wiarygodna. Przeczy jej fakt, że budynek został kupiony przez rodzinę da Vinci 30 lat później. Z notatek dziadka Leonarda wynika natomiast, że narodziny miały miejsce w miasteczku Vinci. W 1452 r. właścicielem domu, opisywanego wówczas jako tłocznia oliwy, był Tomma di Marco. Z rodziną da Vinci łączyła go wspólna profesja oraz fakt, że 18 października 1499 r. dziadek Leonarda sygnował jako świadek umowę przekazującą udział we własności domu innym osobom. Z uwag umowy wynika, że Antonio da Vinci przebywał wówczas w tym domu. Leonardo był nieślubnym synem przyszłego florenckiego prawnika i księgowego ser Piera da Vinci i dziewczyny o imieniu Caterina lub Catarina. Chociaż urodzenie nieślubnego dziecka nie było w XV wieku we Włoszech czymś wstydliwym, to minimalizowało szanse potomka na karierę zawodową w szanowanych profesjach, jak prawnik czy medyk. W kościele Świętego Krzyża w Vinci 16 kwietnia ksiądz Piero di Bartolomeo Cecci, najbliższy sąsiad rodziny, udzielił Leonardowi sakramentu chrztu. Na chrzcie było obecnych dziesięcioro rodziców chrzestnych – najbliższych sąsiadów, Papino di Nanni Banti i Maria, córka Nanniego di Venzo. Gośćmi byli także Arrigo di Giovanni Tedesco oraz Monna Lisa di Domenico di Brettone. Leonardo po 2. roku życia przebywał razem z matką i ojczymem u dziadków, mieszkając w wiejskiej posiadłości w Campo Zeppi. Niekiedy wyjeżdżał do Florencji na krótkie wizyty u ojca. Dorastał w bezpośrednim kontakcie z naturą. Kształcenie Leonarda ograniczyło się do czytania, pisania i liczenia. Nigdy nie uczęszczał do szkoły, o czym świadczy fakt, iż nikt nie skorygował jego leworęczności. W 1457 r. ser Piero, który miał już dzieci z ówczesną żoną, Albierą, przeniósł Leonarda do rodzinnego domu. W 1466 r. ojciec zabrał Leonarda do Florencji, gdzie prowadził kancelarię adwokacką w wynajętych pomieszczeniach przy dzisiejszej ulicy Via dei Gondi. Nauki u Verocchia Pochodzenie uniemożliwiało Leonardowi zdobycie uniwersyteckiego wykształcenia, nad czym ubolewał: Jeśli zaprawdę nie posiadam wiedzy, by cytować autorów, jak robią to inni, to i tak o wiele lepszą i bardziej wartościową rzeczą jest odczytywanie znaczeń za pomocą osobistego doświadczenia, które służy nauką własnym mistrzom. Uczeni przechodzą obok dumni, nadęci i pompatyczni, przyozdobieni w owoce pracy nie swojej, lecz innych, mnie nie pozwalając zebrać owoców nawet mej własnej. Leonardo zaczął pobierać nauki prawdopodobnie dzięki kontaktom zawodowym ojca. Ser Piero znał cenionego malarza i rzeźbiarza, Andreę del Verrocchia, któremu zaprezentował kilka prac syna. Ten bezzwłocznie przyjął go do swojej pracowni. Młodzieniec poznawał sztukę nie tylko w pracowni, ale także na ulicach, w kościołach i w mieście. Pracownia Verocchia mieściła się w parafii kościoła Sant’Ambrogio we Florencji. Przed przyjęciem Leonarda do pracowni Verrocchio spisał z jego ojcem umowę. Zobowiązywał się w niej nauczyć adepta zasad perspektywy i rysowania postaci, miał też zapewnić mu papier i dostarczać modeli, którymi były zazwyczaj rysunki malarza oraz przedmioty i ludzie. Papier był wówczas drogi, więc uczniowie ćwiczyli także na zagruntowanych drewnianych tabliczkach, używając rysików z metalową końcówką. Na najwcześniejszych rysunkach Leonarda na papierze można zauważyć, że używał sztyftu z ołowianą lub srebrną końcówką, popularnego ówcześnie narzędzia rysowników, a potem wykonywał pociągnięcia piórkiem. Zanim Leonardo mógł przystąpić do nauki malowania, musiał zgłębić podstawy tego procesu: poznać przydatność do obrazów wielu gatunków drewna: topoli, orzecha, gruszy, jarzębu. Uczył się sporządzania różnego rodzaju gruntów, przygotowując podkład pod farbę. Potem Leonardo posiadł umiejętność odlewania w brązie. Pracował w glinie i marmurze oraz malował. Nie wiadomo kiedy dokładnie przekroczył próg pracowni – najpóźniej od 1469 r. mieszkał i pracował u Verocchia. Uczniami byli tam także Lorenzo di Credi, Pietro Perugino i Agnolo di Polo. Najpierw Leonardo uczył się sporządzania farby, przygotowywania podkładów malarskich opartych na gipsie oraz modelowania w wosku i glinie. Rzeźba Dawid, wykonana prawdopodobnie w połowie lat 70. XV w. przez Verrocchia, przedstawia młodego Leonarda. Verrocchio był także muzykiem, więc nie da się wykluczyć, że pod jego pieczą Leonardo rozwinął swoje zdolności muzyczne. Poza powszechnym wówczas malowaniem temperą jajową zetknął się z techniką malarstwa olejnego. W pracowni Verocchia wszyscy współpracowali ze sobą, wymieniając się szkicami bądź rysunkami. Często jedno zlecenie wykonywała grupa artystów, przez co trudno ustalić autorstwo dzieł powstałych w kręgu Verrocchia. Na obrazie Tobiasz i anioł pies, ryba i włosy Tobiasza są dziełem Leonarda. W latach 1470-1473 Leonardo tworzył obraz Zwiastowanie, prawdopodobnie w asyście Dominika Ghirlandaio. Leonardo zarabiał w warsztacie Verrocchia 12 florenów rocznie. Do płacy podstawowej dochodziły zyski z prac wykonywanych na zamówienie. I okres florencki 1 lipca 1472 został członkiem florenckiego bractwa malarzy o nazwie Bractwo św. Łukasza, działającego niezależnie od cechu malarzy Arte dei Medici e Speziali, uzyskując status niezależnego artysty-malarza. Za możliwość członkostwa zapłacił 32 soldy. Musiał także wpłacać roczną składkę członkowską w wysokości 16 soldów, uiszczaną w miesięcznych ratach, oraz kwotę 10 soldów na obchody Dnia św. Łukasza, przypadającego 18 października. Pozostając kilka lat w pracowni Verrocchia, stał się dla nauczyciela równorzędnym kolegą. Współcześni Leonardowi opisywali artystę jako pięknego mężczyznę o ujmującym charakterze, zawsze starannie ubranego. W tym okresie interesował się głównie malarstwem. W latach 1473–1475 namalował razem z nauczycielem obraz Chrzest Chrystusa. Dziełem Leonarda był anioł z pierwszego planu oraz krajobraz ponad nim. Verrocchio, nie czując się na siłach konkurować z Leonardem, porzucił malarstwo i zajmował się już tylko rzeźbiarstwem. W 1476 młody Leonardo obok 3 innych zamożnych Florentyńczyków został oskarżony o 'niemoralne' kontakty z młodzieńcem oferującym usługi męskiej prostytucji – Jacopo Saltarelli. Oskarżenie było złożone anonimowo i skutkiem wpływów już popularnego artysty i jego kategorycznej odmowie przyznania się do winy, po dwumiesięcznym śledztwie oskarżenie wycofano. Organ florenckiej 'policji moralności' (Ufficiali di Nota e dei Monaster) nie określając 'winy' ograniczył się jedynie do ostrzeżenia i oficjalnej reprymendy wobec oskarżonych. Niewątpliwie ten fragment wczesnej biografii Leonarda miał duży wpływ na jego późniejszą ostrożność i dyskrecję wobec własnego życia prywatnego. Z czasem Leonardo stał się znany i książęta włoscy zaczęli zabiegać o to, by dla nich malował. W okresie rozkwitu olejnego malarstwa realistycznego Leonardo także stał się przedstawicielem tego stylu. Najwcześniej datowana praca Leonarda pochodzi z 5 sierpnia 1473 i przedstawia Rysunek krajobrazu. Czasem prócz malowania modelował w gipsie kobiece i dziecięce głowy, ćwiczył grę na lutni oraz śpiew. Jego dziełem z wczesnego okresu pobytu we Florencji jest Portret Ginevry Benci. Legenda głosi, iż zakochał się w modelce, lecz jest to mało prawdopodobne. W 1478 Leonardo sporządził notatkę, iż rozpoczął wykonywanie dwóch obrazów Madonny. Pierwszy z nich to Madonna Benois. Co do drugiego natomiast nie ma pewności i z tej racji Leonardowi przypisuje się autorstwo wielu obrazów przedstawiających Madonnę, np.: Madonna z Dzieciątkiem i kotkiem, po którym pozostał tylko szkic. W tym samym roku, 10 stycznia Leonardo założył własną pracownię. Wówczas dostał pierwsze zlecenie na wykonanie obrazu Wizje świętego Bernarda. W latach 1479-1481 Leonardo tworzył obraz Święty Hieronim na pustyni, lecz nie ukończył go. Jego autorstwo jest trudne do stwierdzenia ze względu na zły stan, w jakim się zachował. W marcu 1481 podpisał z klasztorem San Donato w Scopeto umowę na wykonanie obrazu ołtarzowego Pokłon Trzech Króli w ciągu 30 miesięcy. Praca nie została ukończona, prawdopodobnie dlatego, że autor miał świadomość, iż nie jest w stanie zrealizować wszystkich stawianych sobie celów. Niedokańczanie dzieł zdarzało się Leonardowi także później. Z I okresu florenckiego pochodzi duża liczba rysunków technicznych przedstawiających najróżniejsze mechanizmy, najczęściej wojenne. Leonardo wykazywał także zainteresowanie przyrodą. Dziwiąc swoim zachowaniem otoczenie, z sympatii do zwierząt prowadził wegetariański tryb życia. Po kilkumiesięcznej pracy nad Pokłonem Trzech Króli zdecydował o przeprowadzce. Tuż przed wyjazdem wykonał listę prac stworzonych we Florencji. I okres mediolański W 1482 Leonardo zamknął warsztat we Florencji i udał się do Mediolanu wraz ze swoimi pomocnikami Tommasem di Giovanni Masinim i Atalantem Migliorottim. Okres ten rozpoczął się wraz z pracą na dworze Sforzów, dla Ludwika Sforzy. Książę zapraszał artystów i uczonych nie tylko dla rozrywki, ale także po to, by rozsławić swoją dynastię. Jedna z biografii Leonarda z XVI w. podaje, iż Leonardo początkowo przybył na dwór jako muzyk. Podarował władcy srebrną, samodzielnie zaprojektowaną lutnię w formie końskiej czaszki, ze srebrnym pudłem rezonansowym. Przedstawił się jako doskonały wynalazca machin wojennych, budowniczy mostów i urządzeń fortyfikacyjnych, mimo iż jego doświadczenie w tej dziedzinie było nikłe. Dodał, że w okresie pokoju może tworzyć obrazy bądź wykonywać rzeźby na poziomie dorównującym innym artystom. Został przyjęty jednak głównie dzięki dobrym manierom, talentowi muzycznemu i umiejętności organizacji przyjęć. Początkowo mieszkał w Mediolanie, u malarzy, braci Evangelisty i Ambrogia de Predis, prowadzących warsztat przy bramie Porta Ticinese. Książę zlecał mu różnorodne zadania. Z czasem artysta przeprowadził się na dwór, zyskał zabezpieczenie materialne i możliwość rozwijania zdolności w różnych dziedzinach. Otrzymał tytuł nadwornego malarza i inżyniera. Początkowo da Vinci koncentrował się na posągu konnym z brązu i kopułach pałacu. Powstał wtedy portret Cecylii Gallerani, Dama z gronostajem oraz obraz Madonna w grocie. Leonardo ułożył zbiór zagadek do popularnej wówczas gry stanowiącej rozrywkę dla dworzan i innych zamożnych obywateli. Dobór słów w łamigłówkach świadczy o obsesji związanej z narodzinami i sposobem, w jaki został wychowany. Jedna z zagadek rozpoczynała się słowami: Wiele dzieci zostanie wyrwanych z ramion matek bezlitosnym szarpnięciem, następnie zostaną one rzucone na ziemię i okaleczone. Odpowiedź brzmiała: Orzechy włoskie, żołędzie i oliwki. Inna zagadka to: Czuła i łagodna matka dla niektórych z twoich dzieci, jednocześnie okrutna i nieprzejednana macocha dla innych... Widzę waszych synów oddanych w niewolę, przez całe życie służących ciemięzcy. Rozwiązanie to: „Osły”. Inny przykład to: Zobaczymy, że matki i ojcowie lepiej opiekują się przybranymi dziećmi, niż swoim własnym synem. Rozwiązanie tej zagadki brzmi: Drzewa, które wykorzystują swoje soki, aby wyżywić doszczepione gałęzie. Najbardziej wymowna jest zagadka o treści: Powróci czas Heroda, a niewinne dzieci zostaną wyszarpnięte karmiącym matkom i umrą od ran zadanych przez okrutnych ludzi. Wtedy należało odpowiedzieć: Koźlęta. W czerwcu 1490 zarząd katedry w Pawii zwrócił się do architekta i inżyniera Francesca di Giorgio Martiniego, przebywającego wówczas w Mediolanie, o pomoc w jej przebudowie. Za namową Sforzy da Vinci udał się tam razem z Martinim. 18 czerwca wyruszyli konno w towarzystwie współpracowników Martiniego i uczniów Leonarda. Po przyjeździe zatrzymali się w gospodzie Saracen. Rachunek uregulował 21 czerwca zarząd katedry. Leonarda zainspirował posąg jeźdźca Il Regisole, podsuwając mu nowy pomysł na stworzenie Pomnika konnego Sforzy. W bibliotece zamkowej starego zamku Viscontich Leonardo odnalazł rękopis polskiego matematyka, Witelona, traktujący o perspektywie. Później Leonardo próbował go ponownie odnaleźć, lecz bezskutecznie, gdyż zaginął on w czasie francuskiej okupacji w 1500. W notatkach Leonarda po pobycie w Pawii pozostał także plan domu rozpusty. Prawdopodobnie Leonardo szukał tam modeli do swoich dzieł. W połowie lipca 1490 r. Leonardo wrócił do Mediolanu. Ludwik oddał mu do dyspozycji swoją starą rezydencję, Corte Vecchia. Artysta urządził tam pracownię malarską, a także budował wynalazki techniczne. Zatrudnił w warsztacie pomocników i uczniów. Byli wśród nich Marco d'Oggiono, Giovanni Antonio Boltraffio i Giacomo Caprotti, którzy w swojej twórczości przejęli styl malarski, a niekiedy zasady kompozycji od mistrza. 16 lipca 1493 Leonarda odwiedziła Caterina i zamieszkała z nim aż do śmierci w Corte Vecchia. W 1495 Leonardo wyprawił jej pogrzeb, na który wydał 123 soldy. Ludwik zaczynał tracić popularność. W 1494 zlecił Leonardowi zaprojektowanie jego propagandowego emblematu politycznego. W latach 1495–1498 Leonardo tworzył malowidło ścienne Ostatnia Wieczerza w refektarzu klasztoru przy kościele Santa Maria della Grazie. Projektował także dekoracje na uroczystości i elementy scenografii. Rysował rebusy i alegorie. Sprawiało mu to wiele przyjemności, gdyż lubił wszelkie zagadki, tajemnice i żarty. W styczniu 1497 w czasie porodu zmarła małżonka Sforzy. Przygnębiony władca postanowił z mieszczącej się na parterze wieży północnej Sali Deskowej w swoim zamku zrobić prywatne ustronie. W październiku 1498 Leonardo skończył dekorować Czarne Salki na zamku i przystąpił do nowego projektu. W sierpniu 1497 Ludwik podarował Leonardowi ziemię z winnicą położoną za Porta Vercellina, między konwentem Santa Maria delle Grazie a kościołem San Vittore. Działka zajmowała powierzchnię ok. 1 ha. Leonardo szacował wartość ziemi na 4 soldy. Zarządcą został Giacomo Caprotti. Część domu wynajął za 100 lirów rocznie, a kilka izb zachował, by mogła tam zamieszkać jego owdowiała matka. W 1498 poszerzono drogę łączącą kościół San Vittore z Santa Maria delle Grazie, co podniosło wartość posiadłości. Do tego projektu odnosiły się niektóre notatki artysty. Nieopodal mieszkał Galaezzo Sanseverino, właściciel licznych stajni. Leonardo wykonywał projekty w związku z planami ich odnowienia. Sąsiadami Leonarda da Vinci byli także Evangelista de Predis i Marialo de' Guiscardi. Ziemia była własnością Leonarda aż do śmierci. Oprócz zadań artystycznych podejmował się także innych projektów, projektował studnie, urządzenia grzejne i pawilony ogrodowe. Utrzymywał kontakty z rzemieślnikami, aby dowiedzieć się jak najwięcej o budowie kanałów i wznoszeniu murów. Badał urządzenia systemu kanałów w otoczeniu miasta, konstruował machiny wojenne. Studiował podstawy mechaniki i zgłębiał naturę wody. W Mediolanie spotkał wybitne osobistości. Wymieniał się poglądami i pomysłami z artystami i uczonymi, uzyskując dzięki tym kontaktom wiele inspiracji. Za sprawą znajomości z architektem Donato Bramante rozwinął zdolność sztuki budowlanej. Razem z matematykiem Lucą Piacolim studiował geometrię i w 1498 wykonywał ilustracje do jego książki o teorii proporcji zatytułowanej: O boskiej proporcji. Leonardo zaczął studiować podstawy geometrii, kanony proporcji i harmonii. Samodzielnie zgłębiał język łaciński, aby móc studiować starożytne dzieła, uznawane wówczas za podstawę wiedzy. Przy natłoku innych prac zdarzało mu się nie znajdować czasu na malowanie. W tym okresie proponował także swoje usługi hrabiemu Ligny. Na początku 1499 do Lombardii dotarły wieści, że Francuzi szykują najazd. Wobec tego Leonardo, spodziewając się nieuchronnej klęski swojego mecenasa, przystąpił do porządkowania swoich spraw. Podliczał pieniądze, rozdysponowywał je i przeprowadzał generalne porządki w swojej pracowni. Oddał także wykonaną z Ambrogiem kopię Madonny w grocie. 6 września Francuzi pod wodzą Ludwika XII Walezjusza zajęli Lombardię i wkroczyli do Mediolanu. Po ucieczce swojego protektora Leonardo nawiązał kontakt z Francuzami. Dostał zlecenie sporządzenia raportu o warunkach panujących we Florencji. Niepewna sytuacja polityczna w Mediolanie skłoniła artystę do opuszczenia miasta w grudniu 1499. Przyspieszyły to także pogłoski o bliskim powrocie Ludwika. II okres florencki Leonardo udał się wraz z Lucą Piacolim do Mantui, gdzie został serdecznie przyjęty na dworze Isabelli d’Este, szwagierki Ludovica Sforzy. Dzienniki księżnej dowodzą, że była zakochana w artyście. Niektórzy badacze twierdzą, iż miał z nią romans, ale nie istnieją na to wystarczające dowody. Księżna ceniła jego malarstwo i zleciła mu wykonanie swego portretu. Wykonał tylko karton do obrazu i opuścił miasto. Leonardo wyjechał w lutym 1500 r. z Mantui. W połowie marca przybył do Wenecji, gdzie spotkał się z artystami, Giovannim Bellinim i Giorgionem. Zajmował się planami zabezpieczenia wschodniej granicy Republiki Weneckiej przed najazdem tureckim. Sporządził dla weneckiego senatu raport w sprawie możliwości ufortyfikowania rzeki Isonzo. Odwiedził te tereny w połowie marca, by dokonać pomiarów, badań, oraz rozmawiać z miejscową ludnością. Po powrocie do Wenecji zainteresował się techniką drukarską. Zlecił wyrycie i wydrukowanie emblematu swojej szkoły. Mimo tych udogodnień Leonardo trwał w przekonaniu o wyższości obrazu nad drukiem: Obraz nie płodzi niezliczonego potomstwa jak drukowana książka. Tylko on jest niepowtarzalny i nie rodzi dzieci kropla w kroplę podobnych do siebie. Dzięki tej wyjątkowości jest doskonalszy od powielanych wszędzie. W kwietniu 1500 r. na dłużej przybył do Florencji. W czasie jego nieobecności nastąpiła tu diametralna zmiana stosunków politycznych. Leonardo stanął przed koniecznością odnalezienia się w nowej rzeczywistości. Florentyńczycy postrzegali artystę jako dziwacznego i kapryśnego: Leonardo wiedzie życie nadzwyczaj nieuporządkowane i bezładne, zdaje się żyć z dnia na dzień. Jednakże artysta, który zyskał uznanie dzięki dziełu Ostatnia Wieczerza, nie narzekał na brak zamówień. Leonardo zajął pomieszczenia w klasztorze serwitów i otrzymał zlecenie na wykonanie obrazu ołtarzowego Święta Anna Samotrzeć (właściwa nazwa obrazu: Dziewica z Dzieciątkiem i Św. Anną). Prace nad nim wywoływały powszechne zainteresowanie. Do mieszczącej się w klasztorze pracowni Leonarda ściągały tłumy, by móc zobaczyć chociaż karton do dzieła. Podejmował także inne prace, ale niczego nie doprowadzał do końca. Zajmował się też studiami geometrycznymi. Latem 1500 r. wyjechał poza miasto na wakacje. Sporządził wówczas rysunek willi florenckiego kupca Angela del Tovaglia. 11 sierpnia przesłał rysunek markizowi Mantui, Francescowi Gonzaga, w podziękowaniu za gościnę. W tym samym roku Leonardo prowadził konsultacje inżynierskie. W wyniku osunięcia się wzgórza pod kościołem San Salvatore została naruszona konstrukcja budowli. Leonardo zalecił remont systemu odwadniającego i kanałów wodnych. Planiści podjęli 22 marca 1501 r. decyzję o wprowadzeniu pomysłu w życie. Potem Leonardo udał się w krótką podróż do Rzymu. Zwiedził wówczas ruiny willi Hadriana w Tivoli oraz Zamek św. Anioła. Sporządził serię szkiców antycznych budynków i rzeźb. Wówczas spotkał się także z Bramantem. Na początku kwietnia 1501 r. Leonardo wrócił do Florencji. Spotkał się z wikariuszem generalnym zakonu karmelitów Pietrem Novellarą, który przekazał mu prośby Isabelli d’Este. 29 marca wysłała ona list do duchownego, by ten nakłonił Leonarda do wykonania dla niej obrazu Madonny. Prosiła także o przysłanie drugiego szkicu jej portretu. 3 kwietnia zakonnik odpisał, iż artysta jest pochłonięty studiowaniem geometrii i niewiele czasu poświęca malarstwu. Kolejny list od duchownego z 14 kwietnia zawierał informacje, iż Leonardo ustosunkował się przychylnie do pomysłu Isabelli. Obiecał wykonać dzieło zaraz po ukończeniu wykonywanego wówczas dla Roberta Florimonda obrazu Madonna z kądzielą. W lipcu markiza napisała jeszcze jeden list do Leonarda, wymuszając na artyście rozpoczęcie prac nad zleconym dziełem. Tym razem jej posłańcem był Manfredo de'Manfredi. W odpowiedzi z 31 lipca wysłannik stwierdził, że ze słów Leonarda wynika, iż rozpoczął już prace. W maju 1502 r. Leonardo wyceniał antyczne wazy na życzenie Izabelli. Potem pracował przez 10 miesięcy dla księcia Romanii, Cezara Borgii, jako architekt i inżynier wojskowy. Dla Florentyńczyków natomiast był ich „szpiegiem” na dworze Borgii. Podróżował po strefie wpływów Borgii. Początkowo wyjechał do Piombino, małego miasta nad Morzem Śródziemnym, gdzie sporządzał notatki na temat fortyfikacji i portu. Następnie udał się do Urbino, do którego dotarł 30 marca 1502 r. Spotkał tam ponownie Ludovica Sforzę. Kolejne podróże odbył do Pesaro (1 sierpnia), Rimini (8 sierpnia) i Ceseny (10 sierpnia). Tam Leonardo rozważał wykorzystanie nieznanych jeszcze we Włoszech wiatraków, ze względu na płaskie ukształtowanie terenu. 18 sierpnia wystawiono w Pawii dokument zapewniający Leonardowi swobodę podróżowania po włościach Borgii oraz pokrycie wydatków jego i pomocników. 6 września Leonardo wykonał szkic zatoki i kanału w Porte Cesenatico nad Adriatykiem, potrzebny do projektów fortyfikacyjnych, w które się angażował. 11 października był obecny przy zdobyciu Fossombrone przez Borgię. Podczas tych podróży przekonał się o tragizmie zjawiska wojny, co odcisnęło piętno na jego komentarzach w notatkach. Pod koniec lata Leonardo przeniósł się do Imoli, gdzie mieszkał w twierdzy u osiadłego tam tymczasowo Il Valentino. 7 października przybył tam Niccolò Machiavelli, wysłany na pertraktacje z księciem. W czasie jego trzymiesięcznego pobytu między politykiem a artystą nawiązały się serdeczne stosunki. Leonardo sporządzał szczegółowe plany fortecy Imoli. Jego liczne podróże owocowały ogromną liczbą map, mapy doliny Val di Chiana z lotu ptaka, czy też dróg i strumieni w okolicy Castiglione i Montecchio. Na początku 1503 r. da Vinci udał się z Borgiem do Sieny, którą władca zajął. Artysta, starając się odwieść myśli od spraw politycznych, podziwiał uroki architektury miasta. W 1952 r. w Archiwum Państwowym w Muzeum Topkapi w Stambule znaleziono dokument podpisany: kopia listu, który niewierny imieniem Lionardo przysłał z Genui. Założono, że był to da Vinci. Autor listu oferuje swoje usługi inżynierskie sułtanowi Bajazydowi II. Kopista zaznaczył, że korespondencja została napisana 3 lipca, ale nie podaje roku, jednakże list datuje się na 1503 r. Za autorstwem Leonarda przemawia także styl pisarski, podobny do listu przesłanego do Sforzy. W 1503 r. spotkał Michała Anioła. Leonardo miał już na swoim koncie wiele sukcesów, natomiast młody Michał Anioł był początkującym artystą. Później do grona dołączył Rafael Santi, którego twórczość zyskała wiele ze strony Leonarda, jak i Michała. Łagodny Rafael był daleki od angażowania się w konflikty, natomiast między pozostałymi artystami często dochodziło do starć, nawet na ulicy zdarzyła się między nimi ostra wymiana zdań. Michał twierdził, że rzeźba jest najdoskonalszą dziedziną w sztuce, a Leonardo wypowiadał się o niej lekceważąco. Na początku marca wrócił do Florencji. Jego oszczędności malały z dnia na dzień. Nie mógł już mieszkać u zakonników, gdyż nie dostarczył im zamówionego dzieła. Stał się wówczas doradcą rządu Republiki. Uczestniczył w projekcie zmiany biegu rzeki Arno. W rzeczywistości chodziło o dwa osobne projekty: pierwszy miał na celu zmianę koryta w dolnym odcinku rzeki, by odciąć wrogiemu miastu Pizie dostęp do morza, drugi natomiast zakładał regulację rzeki na zachód od Florencji, by stała się tam możliwa żegluga. Gdy przedsięwzięcie nie powiodło się, sporządził projekt wykorzystania wody jako źródła energii i do nawadniania pól, jednakże pomysł ten nigdy nie został zrealizowany. W 1503 r. między obydwoma artystami miało miejsce współzawodnictwo. Rząd republiki zlecił im ozdobienie malowidłami ściennymi Sali Narad w Pałacu Vecchio. Leonardo dostał to zlecenie za sprawą znajomości z Niccolem Machiavellim. Tematyką malowideł miały być wydarzenia z historii miasta. Ani Leonardo (Bitwa pod Anghiari), ani Michał Anioł (Bitwa pod Casciną) nie ukończyli malowideł ze względu na inne zobowiązania. Z tego okresu pochodzi także obraz Mona Lisa (1503 r.). 25 stycznia 1504 r. zarząd katedry Santa Maria del Fiore zorganizował zebranie w sprawie podjęcia decyzji o umiejscowieniu posągu Dawid autorstwa Michała Anioła. Jednym z członków komisji był da Vinci. Sugerował, by umieścić posąg w Loggi dei Lanzi, naprzeciw pałacu Vecchio. Zdania Leonarda nie wzięto pod uwagę. W maju posąg stanął przed głównym wejściem do pałacu Vecchio. Leonardo był wówczas nieprzychylny Michałowi Aniołowi i jego rzeźbie. Wskazuje na to jedna z relacji naocznego świadka: Leonardo szedł przez Santa Trinita z P. da Gavine. Gdy mijali Pancaccia degli Spini, grupa obywateli, którzy spierali się tam o ustęp z Danta, zwróciła się do niego z prośbą o wyjaśnienie im tego fragmentu. Akurat przechodził tamtędy przypadkiem Michele Agnolo i Leonardo odpowiedział im: „Jest tu Michele Agnolo, on wam rzecz wyłoży”. Na co Michele Agnolo, biorąc to za despekt, odparł gniewnie: „Sam im ją wyłóż, ty, któryś obmyślił konia do odlania w brązie, a nie mogąc go odlać, ze wstydu goś porzucił”. To rzekłszy, pokazał im plecy i odszedł. A wrośnięty w ziemię Leonardo pokraśniał na te słowa. Buonarroti niejednokrotnie szydził z Leonarda da Vinci. Inne anonimowe źródło podaje, iż Michał Anioł chcąc dopiec florentczykowi zadał mu pytanie: I te mediolańskie osły uwierzyły w ciebie? Przed wyjazdem z Florencji Leonardo sporządził spis swoich książek. Były to dwie listy zapisane na podwójnej stronie Kodeksu Madryckiego. Dłuższa lista została podpisana: Spis książek, które zostawiam w dużej skrzyni, a krótsza: W skrzyni w klasztorze (prawdopodobnie kościół Santa Maria Novella). Leonardo wymienił, iż posiadał wówczas 116 książek. Podzielił 50 tomów według rozmiarów i typów na: 25 książek małych 2 książki duże 16 książek bardzo dużych 6 książek na welinie 1 książka oprawna w zieloną giemzę Druga lista dotyczy rękopisów. Możliwe, że jest to spis manuskryptów i notatników autorstwa artysty. Owe listy dostarczają także informacji o zainteresowaniach Leonarda da Vinci i wpływach, jakim ulegał. Część z pozycji nie jest wymieniona w spisie z 1492 r. w Kodeksie Atlantyckim: batista alberti di architettura – De re aedificatoria autorstwa Leone Battisty Albertiego, jej pierwsze florenckie wydanie pochodzi z 1485 r. isopo illingia francosa – bajki Ezopa w języku francuskim, prawdopodobnie Les Fables de Esope (Lyon, 1484 r.). Świadczy to o umiejętności posługiwania się przez Leonarda językiem francuskim. Ową zdolność nabywał przypuszczalnie w 1499 r. w czasie kontaktów z Francuzami w Mediolanie. galea do matti – Statek głupców napisany przez Sebastiana Brandta. Nie są znane włoskie wydania tego dzieła z tamtego okresu. Możliwe, że był to rękopis lub francuska edycja z lat 1497–1499. sonetti di meser guaspari bisconti – sonety Gaspare Viscontiego. Prawdopodobnie jest to zbiór Rithmi wydany w 1493 r. arismetricha di maestro luca – Summa arithmetica autorstwa Luci Piacolego, którą da Vinci nabył w 1494 r. za 119 soldów. franco da siena – prawdopodobnie chodzi o kopię rękopisu Traktat o architekturze, autorstwa Francesca di Giorgio Martiniego z notatkami Leonarda na marginesach. libro danticaglie – Starożytności rzymskie w perspektywie anonimowego autora, zadedykowane Leonardowi. Wzrósł także jego zbiór literatury popularnej: Ciriffo calvaneo – poemat miłosny Luki Pulciego Attila flagellum dei – romanse rycerskie, których autorstwo przypisuje się Nicoli del Casola Guerino meschino – romanse rycerskie autorstwa Andrei da Barberino Il novellino – autorstwa Masuccia Salernitana Geta e Birria – poemat erotyczny napisany przez Ghiga Brunelleschiego i Domenica da Prato. Po wyjeździe z Florencji Leonardo udał się do Vinci z powodu śmierci swego ojca. 12 sierpnia wuj Francesco sporządził testament, w którym przekazywał mu część nieruchomości w Vinci. Uczynił to w reakcji na wydziedziczenie Leonarda przez ojca. Czyn ten naruszył umowę z ser Pierem, według której majątek Francesca po jego śmierci miał przypaść ser Pierowi i jego prawowitym potomkom. Podczas pobytu w Vinci Leonardo sporządził szkic wzgórz Mont'Albano oraz rysunek tłoczni oliwy. Następnie wyjechał do Piombino, gdzie rządził wówczas książę Jacopo d'Appiano. 20 października Leonardo zamieszkał na jego zamku. Pod koniec listopada da Vinci wrócił do Florencji. Studiował wówczas zagadnienia matematyczne. Pod wpływem nalegań Ludwika XII rząd Florencji wyraził zgodę na wyjazd Leonarda do Mediolanu. W poświadczonym notarialnie dokumencie z 30 maja Leonardo zobowiązał się do powrotu pod groźbą grzywny. Poręczycielem Leonarda da Vinci był Leonardo Bonafé, dyrektor banku, w którym Leonardo trzymał oszczędności. Leonardo miał tu zostać tylko 3 miesiące, gdyż rajcowie z Florencji domagali się ukończenia Bitwy pod Anghiari, jednak nie wywiązał się z umowy. Pretekstem do wyjazdu były nieustanne spory związane z Madonną wśród skał. Leonardowi i Ambrogiowi de Predis po oddaniu dzieła nie wypłacono całej należnej kwoty honorarium. Złożyli nawet skargę do Ludwika XII, lecz wszczęta w tej sprawie rozprawa zakończyła się dla nich niekorzystnie. Obraz uznano za niedokończony i nakazano Leonardowi jego ukończenie w ciągu 2 lat. II okres mediolański W 1506 r. przeniósł się do Mediolanu, gdzie został przyjaźnie powitany przez namiestnika. Karol Amboise darzył artystę wielkim podziwem: Pokochaliśmy go, zanim poznaliśmy osobiście, a teraz, gdy mamy go przy sobie i z doświadczenia możemy mówić o jego rozlicznych talentach, zaprawdę widzimy, że imię Leonarda, choć już słynne dzięki malarstwu, nie otrzymało należnej pochwały z racji wielu innych posiadanych przezeń przebogatych darów. Leonardo był honorowym gościem na zamku. Jednakże w napisanym później liście wysuwał prośbę o kwaterę w mieście, co wskazuje, iż potrzebował odrobiny swobody. Leonardo nie chciał powrócić do Florencji. 18 lipca Karol Amboise napisał list do Signorii z prośbą o możliwość przedłużenia pobytu Leonarda da Vinci w Mediolanie pod pretekstem ukończenia rozpoczętych dla niego prac nad zbudowaniem letniej willi. Prośbę wsparł oficjalny list wicekanclerza Gefroi Carlesa, który prosił o przedłużenie urlopu artysty o miesiąc i zobowiązywał się, iż powróci on w wyznaczonym terminie. Signoria w liście z 28 sierpnia przystała na warunki, jednakże Leonardo nie wyjechał pod koniec września do Florencji. 9 października gonfalonier Piero Soderini napisał do namiestnika list ze skargą. D’Amboise odpisał dopiero 16 grudnia, przyrzekając, iż nie zatrzyma Leonarda w Mediolanie, przy czym skarcił Soderiniego za nieumiejętność zapewnienia artyście optymalnych warunków dla rozwoju jego talentu. Niebawem ambasador Francesco Pandolfini otrzymał od króla Francji, Ludwika XII, wiadomość, iż zachwycił go obraz Madonna z kądzielą i pragnie, by artysta stworzył dla niego jakieś dzieło. W wysłanym 14 stycznia 1507 r. liście do Signorii jego zachcianka przybrała formę żądania. W odpowiedzi z 22 stycznia władze wyraziły zgodę na pozostanie Leonarda w Mediolanie. W lutym da Vinci towarzyszył namiestnikowi w czasie zdobywania Baiedo. Tworzył wówczas pierwsze projekty kościoła Santa Maria della Fontana. 20 kwietnia Karol Amboise podarował Leonardowi list do skarbników księstwa, który przywracał mu na własność winnicę, zagarniętą po wkroczeniu wojsk francuskich do Mediolanu w 1500 r. Pod koniec kwietnia do Mediolanu przybył król Ludwik XII. Leonardo przygotował plastyczną oprawę uroczystości jego wjazdu do miasta. Król zachwycony kreatywnością artysty w nagrodę przyznał mu dożywotnio dochody z opłat wnoszonych przez użytkowników Naviglio di San Cristofano, odcinka kanałów miejskich. Latem 1507 roku Ambrogio i Leonardo mieli przystąpić do ukończenia Madonny wśród skał, jednak doszło między nimi do konfliktu na tle podziału wypłaty. Poprosili o rozstrzygnięcie sporu dominikanina Giovanniego de Pagnanis, jednakże do tego czasu doszli do porozumienia i ukończyli obraz, a 26 sierpnia zleceniodawcy wypłacili im połowę honorarium. Odebrał ją Amborgio, gdyż da Vinci przebywał wówczas we Florencji na kolejnym rozstrzygnięciu sporu z przyrodnimi braćmi. Krótko po tym wydarzeniu Leonardo poznał Francesca Melzi, który stał się początkowo jego uczniem, a następnie kompanem do ostatnich dni jego życia. Następnie artysta wielokrotnie wyjeżdżał do Florencji w celu uregulowania sporów majątkowych z przyrodnimi braćmi. Pierwszy wyjazd miał miejsce w połowie 1507 r. Po śmierci wuja Francesca w sądzie toczył się spór o jego majątek. Prawowici potomkowie ser Piera da Vinci starali się podważyć testament stryja na podstawie naruszonej umowy z ich ojcem. 26 lipca król Francji wysłał list z prośbą o interwencję na korzyść artysty, natomiast 15 sierpnia Charles d' Amboise wysłał list do Florencji z prośbą do władz o przyspieszenie procesu oraz zapowiedzią szybkiego przybycia Leonarda w celu uregulowania sprawy. Rozpatrzeniem sprawy zajął się ser Rafaello Hieronim. 18 lipca da Vinci napisał do Soderiniego, by wymógł od Rafaella zakończenie procesu do 1 listopada, jednakże nie nastąpiło to tak szybko. Leonardo po przybyciu do Florencji z Salaiem zatrzymał się w Palazzo Martelli mecenasa sztuki Piera di Braccia Martellego przy Via Larga. Tam poznał bliżej i zapałał sympatią do Giovanniego Francesca Rusticiego. Owocem ich znajomości była rzeźba grupowa Św. Jan nawracający lewitę i faryzeusza. Od 22 marca w przerwach między rozprawami da Vinci zaczął porządkowanie swoich notatek, jednakże przysporzyło mu to wiele trudności. Ostatecznie Leonardowi przypadł w udziale majątek Il Botro, znajdujący się w odległości 4 mil od Vinci. Następnie Leonardo przeprowadził się do pracowni przy Via Varga. Wykonywał wówczas zadania artystyczne, ale niewiele wiadomo o jego twórczości z tego okresu. Prowadził nadal prace nad Mona Lisą oraz kontynuował doradzanie Rusticiemu przy pracy nad grupową rzeźbą. Szczodre wynagrodzenia od zleceniodawców umożliwiały mu rozwijanie zainteresowań. Prowadził badania anatomiczne. Wykonywał sekcje zwłok we florenckim szpitalu. Coraz bardziej interesował się tajemnicami ludzkiego ciała, pasjonowała go też geologia. W celach badawczych wiele podróżował. Przed Wielkanocą wrócił do Mediolanu. Zamieszkał w parafii kościoła Santa Babila przy ulicy Porta Orientale i otworzył tam pracownię. Leonardo dopracowywał wówczas dzieła Święta Anna Samotrzeć i Mona Lisa oraz stworzył obraz Leda z łabędziem, skupił się także na tworzeniu nagrobnego Pomnika konnego Giangiacoma Trivulzia. W międzyczasie oddawał się studiom nad hydrologią, optyką, geometrią, geologią oraz zagadnieniem wzroku. Zajmował się także przygotowywaniem dekoracji na przedstawienia teatralne, festyny i inne widowiska, sporządził również trzy emblematy. Pod koniec 1509 r. Leonardo wyjechał w towarzystwie sześciu uczniów do Pawii na wykłady z anatomii, prowadzone przez Marcationa della Torre. Między badaczami nawiązała się trwała współpraca. Swoje badania anatomiczne opierali na wykonywanych wspólnie sekcjach zwłok. Znajomość przerwała nagła śmierć della Torre w 1511 r. Tego samego roku 10 marca zmarł protektor artysty, Karol Amboise. Leonardo dalej otrzymywał pensję z królewskiej kasy, ale nie dostawał już hojnych darów od Charlesa. Wówczas artysta wyjechał na pewien czas z miasta w góry w rejonie La Brianza, najprawdopodobniej z zadaniem o charakterze militarnym. 16 grudnia szwajcarscy żołnierze w służbie Świętej Ligi ostrzelali miasteczko Desio. Leonardo utrwalił to wydarzenie na rysunku. W stoczonej między Francuzami a Świętą Ligą 11 kwietnia 1512 r. bitwie pod Rawenną zginął namiestnik Mediolanu Gaston de Foix. Pomimo zwycięstwa Francuzów, ich władza w Lombardii mocno osłabła, a pod koniec roku Sforzowie znów przejęli władzę w Mediolanie. 29 grudnia Massimiliano Sforza i Cesare wjechali tryumfalnie do miasta. Leonardo uciekł z Mediolanu. Większość tego okresu spędził w Villa Melzi, wiejskim domu Girolama Melziego w pobliżu wsi Vaprio d'Adda. Wówczas Leonardo poświęcił się studiowaniu hydrologii i anatomii, zajął się także upiększeniem domu. Nie odnalazł tam upragnionego spokoju, gdyż 5 stycznia 1513 położony kilka kilometrów dalej zamek z Trezzo został ostrzelany przez Wenecjan. Leonardo sporządził rysunek tego zdarzenia. Na początku 1513 r. Leonardo przybył do Mediolanu, gdzie zamieszkał u Prevostina Violi. Latem artysta otrzymał zaproszenie do Rzymu i ofertę ponownej współpracy z rodem Medicich. 24 września artysta wyjechał z Mediolanu wraz z pięcioma uczniami. Wyruszyli na południowy wschód drogą Via Emilia – przez Lodi, Piacenzę, Parmę, Regio Emilia, Modenę i Bolonię i skierowali się na południe, podróżując przez Apeniny. Zatrzymali się na krótko we Florencji, Leonardo odwiedził wówczas Alessandra Amadoriego. Okres rzymski W październiku 1513 r. Leonardo przybył do Rzymu. Papieski architekt Giuliano Leno na zlecenie Giuliana de’Medici przygotowywał dla artysty pomieszczenia w Pałacu Belwederskim w Watykanie i co miesiąc wypłacał mu pensję. Da Vinci stworzył dla Giuliana emblemat opisany przez Paola Giovia jako pniak Medicich. W tym okresie przybywali tam także Bramante, Michał Anioł i Rafael oraz pomocnik Leonarda, Atalante Migliorotti. W grudniu da Vinci zajął jedno z pomieszczeń w Pałacu Belwederskim. Leonardo w swoich notatkach wspominał o poprawie kontaktów z rodziną. Wówczas przebywał w Rzymie jego przyrodni brat Giuliano da Vinci, który przyjechał do miasta w sprawach majątkowych. Odnowienie kontaktów miało na celu uzyskanie wstawiennictwa Leonarda u papieża, jednakże starania artysty były daremne. Leonardo coraz rzadziej zajmował się malarstwem. Przeprowadzał eksperymenty, do których z dystansem odnosili się mu współcześni. Gdy papieżowi doniesiono o prowadzonych przez Leonarda sekcjach zwłok w szpitalu Santo Spirito, Da Vinci popadł z nim w konflikt, kontynuował więc studia anatomii, badając zwierzęta. Zajmował się zagadnieniami grawitacji i kwadratury koła oraz badaniem skamielin, a także zjawisk burzy, wiatru i potopu. Jego pomysły niejednokrotnie wywoływały w jego gościach więcej przerażenia niż podziwu, np. trzymanie w pudełku oswojonej szarańczy. Trzymał też w pudełku jaszczurkę, której przyprawił skrzydła, rogi i brodę, by przerażać znajomych. Współcześni postrzegali go jako nieprzystającego do ich epoki. Artysta przechodził osobisty kryzys w wyniku odkrycia, że są rzeczy, których nie jest w stanie dokonać, czy też pojąć. Pogłębiały go także przejawy ludzkiej zazdrości i zawiści, z którymi coraz częściej się spotykał. Zapełniał strony swoich notatek komentarzami o zawiści. Potępiał kłamstwo, niewdzięczność, przemoc i pijaństwo, które ze względu na swoją wrażliwość z trudem tolerował. Chwilami jego notatki trąciły brakiem realizmu, gdy przedstawiał człowieka jako istotę, która jest naczyniem grubiaństwa. Latem 1515 r., kiedy w Rzymie panował ogromny upał, Leonardo podupadł na zdrowiu. 8 października wstąpił do florenckiego Bractwa św. Jana na wniosek Gaiacqo, który za niego poręczył. Artysta został przyjęty większością głosów, jednakże utracił członkostwo z powodu nieuiszczenia opłaty za wpisowe. Wyjechał wówczas razem z papieską świtą do Florencji i Bolonii. Celem było spotkanie papieża z nowym francuskim władcą, Franciszkiem I. Najpierw przybyli do portu Civitavecchia, a 30 listopada wjechali do Florencji. Powitało ich około pięćdziesięciu najbardziej wpływowych obywateli miasta i przejechali pod specjalnie dla nich wzniesionym łukiem triumfalnym. Papież zorganizował spotkanie najwybitniejszych artystów, aby wymienili się poglądami odnośnie tego, co należy uczynić, by przywrócić Florencji dawną świetność. Rozprawiano głównie nad odnowieniem Palazzo Medici i kościoła San Lorenzo, w którym znajdowała się kaplica Medyceuszy. 7 grudnia papieski orszak wyruszył do Bolonii. Tam papież prowadził rozmowy z Franciszkiem I, a Leonardo poznał swojego przyszłego mecenasa. Król bardzo cenił artystę dzięki jego dziełu Ostatnia Wieczerza, które widział w Mediolanie. Na dworze francuskim w Bolonii znajdował się Artur Boissif, którego portret Leonardo wykonał 14 grudnia przy użyciu sangwiny. 17 grudnia papież wyjechał z Bolonii. Gdy protektor Leonarda zm. 17 marca 1516 r., artysta nie widział sensu pozostania w Rzymie. W sierpniu dokonał pomiarów w bazylice San Paolo Fouri le Maura i wyruszył do Francji. Ostatnie lata życia Następnie Leonardo zamieszkał razem z Francesciem Melzim w posiadłości Clos Lucé (Cloux), w pobliżu królewskiej rezydencji w zamku Amboise, którą król oddał do dyspozycji artysty, obdarzywszy go sowitym wynagrodzeniem. Władca dał Leonardowi całkowitą swobodę i zapewnił wszelkie wygody. Otrzymał on do dyspozycji gosposię i kucharkę Mathurine. Choć Leonardo nosił tytuł królewskiego inżyniera, malarza i architekta, nie był obarczony licznymi obowiązkami. Król chciał mieć tylko możność rozmowy z artystą o dowolnej porze dnia i nocy. Pokój nad jadalnią służył artyście za pracownię. Artysta tworzył już raczej okazyjnie projekty kostiumów bądź szkice architektoniczne, gdyż jego prawa ręka była sparaliżowana w wyniku przebytego udaru mózgu. Mógł jeszcze rysować lewą, malowanie natomiast zostawiał Melziemu. Zachowały się kostiumy przeznaczone na bale maskowe i wizerunki jeźdźców, świadczące o powrocie do marzenia o stworzeniu posągu konnego. Ostatnim projektem architektonicznym był zamek w Romorantin. Leonardo zajmował się już głównie porządkowaniem notatek. Melzi sporządził listę książek, które mistrz pragnął jeszcze przeczytać. Były wśród nich: Idzi Rzymianin (łac. Egidius Romanus) O kształtowaniu się ludzkiego ciała w łonie matki (łac. De informatione corporis humani in utero matris) Rugiera Bacona drukiem, autorstwa Rogera Bacona W pogodne dni Leonardo spacerował niekiedy po mieście i nad Loarą, a czasem szkicował jej nurty. W październiku 1517 r. Leonarda odwiedził kardynał Luigi d'Aragon ze swą świtą. Po poczęstunku przygotowanym przez Mathurine i krótkim przedstawieniu w kaplicy, gości wprowadzono do pracowni Leonarda. Artysta przedstawił im pokrótce dzieła, tj.: Mona Lisa, Święta Anna Samotrzeć, Jan Chrzciciel, które zachował w posiadaniu do końca życia. Zaprezentował im także swoje szkice anatomiczne. Następnego dnia goście wyruszyli do zamku Blois. Na wiosnę w 1518 r. Leonardo ciężko zachorował. Ostatnim jego projektem były dekoracje na chrzest Henryka, syna Franciszka I, i ślub Madeleine de Tour d'Auverge z Lorenzem de’Medici. Do ostatnich rysunków artysty należy Dama wskazująca. 19 czerwca w ogrodach w Cloux wydano przyjęcie na cześć króla. Wystawiono wówczas przedstawienie Raj, które było powtórzeniem inscenizacji z 1490 r. zaprezentowanej w zamku Sforzesco. 23 kwietnia Leonardo w obecności notariusza królewskiego i świadków: Francesca Melziego, Battisty de Villanis, dwóch francuskich księży i trzech franciszkanów sporządził testament. Na łożu śmierci prosił o Najświętszy Sakrament i odprawienie namaszczenia chorych zgodnie z obrządkiem Kościoła katolickiego. Zmarł 2 maja 1519 r. w swojej sypialni. Vasari twierdzi, że w chwili śmierci w ramionach trzymał go król. Nie jest to jednak możliwe, gdyż następnego dnia król wydał edykt w Saint-Germain, a podróż tam zajmowała 3 dni. 1 czerwca Francesco powiadomił braci Leonarda o jego śmierci. W maju został dokonany prowizoryczny pochówek, a wymarzony pogrzeb Leonarda odbył się 12 sierpnia. Artysta został pochowany w kościele kolegialnym Saint Florentin, w zamku Amboise, zgodnie z ostatnią wolą. Zażyczył sobie, by w pogrzebie uczestniczyło sześćdziesięciu biedaków, z których każdy miał nieść świecę i otrzymać za to zapłatę. Leonardo zapisał w testamencie prawa do dochodów z Naviglio di San Cristofano, meble oraz sprzęty kuchenne w Cloux swemu służącemu, Battiście de Villanis, natomiast Salai otrzymał od niego dom z winnicą nieopodal Mediolanu, którym zarządzał. Francesco Melzi dostał wszystkie notatki, narzędzia, szaty z Cloux i obrazy mistrza oraz dożywotnią pensję i możność pobrania wszystkich niewypłaconych Leonardowi pieniędzy jako swoich. Służącej Mathurine Leonardo zapisał płaszcz z czarnego sukna, sztukę materiału i 2 dukaty, a bracia artysty otrzymali od niego kwotę 400 skudów. Kościół Saint Florentin został zniszczony w czasie rewolucji francuskiej. W 1802 r. uznano, że nie da się go uratować i podjęto decyzję o jego zburzeniu. Podobno kościelny ogrodnik Goujon zebrał porozrzucane kości i pochował je w kącie. W 1863 r. poeta i leonardysta Arsène Houssaye przekopał teren dawnej kolegiaty i znalazł kawałki płyty z grobowca z literami: EO...DUS VINC i prawie cały szkielet z czaszką sporych rozmiarów. Uznał, iż są to szczątki Leonarda. Odkryte kości znajdują się obecnie w kaplicy św. Huberta na terenie zamku. Religijność W pierwszym wydaniu Żywotów najsławniejszych malarzy, rzeźbiarzy i architektów Giorgio Vasari pisał: Leonardo miał umysł o nastawieniu tak heretyckim, że nie zgadzał się z żadną religią, będąc znacznie bardziej filozofem niż chrześcijaninem. Nie ma jednak pewności, czy Vasari nie pisał tych słów pod naciskiem kościelnych autorytetów. Rzetelność biografii jest także niepewna, gdyż powstała ona w 1550 r., czyli zaledwie 30 lat po śmierci artysty. Wiadomym jest, że Leonardo przez całe życie podważał dogmaty i odnosił się sceptycznie do dosłownej interpretacji Biblii. Artysta w swoich notatkach kwestionował biblijne wytłumaczenie potopu, krytykował także wszystko, co uznawał za pustą obrzędowość, uważając, że wszystkie bezmyślne ceremonie są tematem do żartów. Oburzała go też praktyka sprzedaży odpustów. Nadawał miano faryzeuszy świętym braciszkom, którzy propagowali takie posunięcia. Był przeciwny nadmiarowi władzy, jaką dysponował Kościół. Sprzeciwiał się również masowemu handlowi rzekomo świętymi relikwiami. Leonardo uważał, iż nie znajdziemy duchowości w formalnych ceremoniach, relikwiach, dogmatach, czy dosłownej interpretacji słów Biblii. Jego duchowość znajdowała swoje źródło w percepcji, świadomości i doświadczeniu, które propagował, by wzbogacić swoje malarstwo. Uważał, że świat ożywia boska obecność. Rozumiejąc, iż Bóg stworzył ludzi na swoje podobieństwo, zajmował się portretowaniem w swoich obrazach tego, co jest podobne do Stwórcy. Uznawał, że przez swoją twórczość malarską osiąga jedność z myślą Stwórcy. Religijny duch Leonarda był widoczny w symbolice i przedstawieniach na jego obrazach. Uważał, że boskość ujawnia się w przyrodzie i powinno się ją czcić na drodze jej dogłębnych studiów i uznania dla jej doskonałości. W swoich notatkach Leonardo przedstawiał pogląd, że istnieje jeden boski umysł, który całym sobą ogarnia wszechświat. Podkreślał, iż wszystko, co zostało stworzone, jest ze sobą powiązane, a wszechświat jest owocem bożej miłości. Przy okazji prowadzenia sekcji zwłok, Leonardo poruszał kwestię duszy nienarodzonego dziecka. Twierdził, że płód jest istotą całkowicie zależną od duszy i ciała matki: Jedna dusza rządzi oboma ciałami, dzieląc swoje pragnienia, obawy i smutki z tą istotą i ogółem zwierzęcych organów. Artysta uważał, że by dusza miała swobodę, musi mieszkać w jakimś ciele. Najlepiej o jego religijności świadczą jego słowa, zapisane w Manuskrypcie paryskim H: Dobre uczynki wznoszą się i sięgają Nieba, ponieważ cnota znajduje uznanie w oczach Boga. Złe uczynki natomiast przeciwnie, ponieważ są sprzeczne z wolą Boga – strącane są w otchłanie piekła. ...O ty, który podziwiasz naszą cielesną powłokę – nie bądź smutny, że wraz z innymi dosięgnie ciebie śmierć, lecz raduj się, że nasz Stwórca obdarzył nas tak wyjątkowym narzędziem jak intelekt. L eonardo da V inci (1452-1519) It may seem unusual to include Leonardo da Vinci in a list of paleontologists and evolutionary biologists. Leonardo was and is best known as an artist, the creator of such masterpieces as the Mona Lisa, Madonna of the Rocks, and The Last Supper. Yet Leonardo was far more than a great artist: he had one of the

Witamy serdecznie na naszej aukcji, na której prezentujemy wysokiej jakości obraz: Szkice anatomiczne Leonarda da Vinci. Oferujemy profesjonalny wydruk na płótnie naciągniętym na krosno, gotowy do powieszenia na ścianie, w komplecie z obrazem znajdują się zawieszki. Wymiar obrazu przedstawionego na tej aukcji to 69x100 cm. Grubość krosna 2 cm. Polecamy. NA ŻYCZENIE WYSTAWIMY AUKCJĘ Z INNYM ROZMIAREM, PO ZAKUPIE PROSIMY O E-MAIL Z NUMEREM WZORU. Wykończenie matowym, bezwonnym, ekologicznym laminatem (można przecierać ścierką)Wszystko to sprawia, że nasze obrazy stanowią produkt najwyższej jakości w dobrej za zainteresowanie naszym produktem i zapraszamy na inne nasze aukcje. Życzymy udanych boki obrazu w odbiciu lustrzanym(w ten sposób unikamy kadrowania zdjęcia)

KSIEGA X. STUDIA I SZKICE do OBRAZOW I DEKORACJI BOOK X. STUDIES AND SKETCHES FOR PICTURES AND DECORATIONS (London, Avril 1883) 8 Kodeksy Leonarda da Vinci Leonardo da Vinci Codex Dzis mamy dostep do ok. 7000 stron notatek Leonarda, skatologowanych jest ok. jedenastu znanych Kodeksów Leonarda da Vinci. Nie mam watpliwosci ze istnieją

Leonardo Da Vinci - Wyniki wyszukiwania dla zdjęć i ilustracjiWyświetl filmy dla leonardo da vinciPrzeglądaj dostępne zdjęcia i obrazy (2 288) dla słowa kluczowego leonardo da vinci lub rozpocznij nowe wyszukiwanie, aby znaleźć więcej zbiorów zdjęć i wyniki

Leonardo da Vinci, the Renaissance polymath, is still recognized today — above all for his oil paintings and mechanical inventions. His anatomical studies have attracted less attention, even

Jak twierdzą eksperci, rysunek konia autorstwa Leonarda Da Vinci to prawdopodobnie… pies. Zdaniem naukowców rysunek Leonarda da Vinci, o którym od dawna myślano, że przedstawia anatomię konia, prawdopodobnie przedstawia,jednak anatomię psa. Rysunek, będący w posiadaniu Royal Collection Trust w Wielkiej Brytanii, był jednym z serii rysunków niedźwiedzi i koni zbadanych przez Matilde Lombardero i María del Mar Yllera z Uniwersytetu w Santiago de Compostela w Hiszpanii. Para w uniwersyteckim Oddziale Anatomii Weterynaryjnej i Embriologii odkryła kilka innych niespodzianek, w tym ilustrację „lewa noga i łapa niedźwiedzia”, która w rzeczywistości jest najprawdopodobniej prawą kością miednicy niedźwiedzia. Da Vinci był wybitnym artystą renesansu. Był doświadczonym malarzem, inżynierem i anatomem, który stworzył tysiące rysunków. Jego zainteresowanie anatomią było ogromne, czego dowodem są liczne arkusze poświęcone studiom anatomicznym, z obfitymi notatkami i rysunkami. Wiadomo, że da Vinci dokonywał sekcji licznych zwierząt, które były podstawą wielu rysunków anatomicznych. W rezultacie podjęto wiele wysiłków w celu identyfikacji przedstawionych osobników. „W niektórych przypadkach taka identyfikacja jest łatwa, podczas gdy w innych niemożliwa”, napisała para w ogólnodostępnym czasopiśmie Animals. Większość rysunków anatomicznych da Vinci jest przechowywanych w Wielkiej Brytanii przez Trust. Wcześniej dostęp do kolekcji był mocno ograniczony, ale obecnie możliwy jest bezpłatny dostęp do tych rysunków w wysokiej rozdzielczości na stronie internetowej. Biograf Giorgio Vasari, pisząc w połowie XVI wieku, stwierdził, że da Vinci opracował traktat o anatomii konia. Jednak zaginęły, gdy Mediolan został zaatakowany przez siły francuskie w 1499 roku. Wkrótce potem Leonardo opuścił miasto i wrócił do Florencji. fot. Royal Collection Trust/© Her Majesty Queen Elizabeth II 2019 Jeden rysunek wnętrzności dużego czworonoga, uważanego za konia, przetrwał z tego okresu, sugerując, że Leonardo przeprowadził pełną sekcję w celu zbadania wewnętrznej anatomii zwierzęcia. Ten rysunek, oznaczony jako RCIN 919097-recto, zatytułowany jest “Trzewia konia” i znajduje się pod opieką Royal Collection Trust. Jest opisany w kolekcji jako „widok z przodu tętnic, żył i układu moczowo-płciowego zwierzęcia, prawdopodobnie konia”, co sugeruje, że da Vinci nie nazwał rysunku. Rysunek przedstawia widok z dołu tułowia zwierzęcia, z usuniętymi płucami, przełykiem, żołądkiem i jelitami. Główne naczynia krwionośne są wyraźnie widoczne. Jednak według badaczy układ głównych naczyń krwionośnych wyklucza możliwość przedstawienia konia. Para przestudiowała dalsze elementy rysunku. Powiedzieli, że większość elementów anatomicznych jest zgodna z otwartą klatką piersiową, brzuchem i miednicą mięsożercy, prawdopodobnie psa, raczej nie kota. Leonardo da Vinci narysował także szkice porównujące anatomię konia i człowieka pod względem kończyn i kości miednicy, zarówno stojących, jak i idących. Da Vinci zanotował wnikliwie: „Aby dopasować strukturę kości konia do struktury mężczyzny, będziesz musiał narysować mężczyznę na palcach”. Źródło: Leonardo da Vinci’s Animal Anatomy: Bear and Horse Drawings Revisited, Matilde Lombardero and María del Mar Yllera, Animals 2019, 9(7), 435;

^{The Spirit of Renaissance Leonardo da Vinci Biografia / Biography Kompletna Kolekcja Dziel. Obrazy Olejne. Complete collection Leonardo's Paintings. John the Baptist (face) is de facto Leonardo da Vinci . I studied Baptism of Christ for a long time, now I am absolutely positive, Leonardo is the John the Baptist in this masterpiece. Face, strong hands and body, his favorite colors, blue and} Royalty Free Download preview Uwagi anatomiczne. kaganiec. rękopisy leonardo da vinci. kod j folio 96 recto w roczniku leonardo da vinci by al. wolynski st. retro w petersburgu 1899. leonardo,kaganiec,retro,dojrzały,anatomiczny,anatomia,antyczny,antyk,arte,grafika,czerń,zakończenie,pies,rysowanie,rytownictwo,sławny,genuineness,historia,ilustracje,atrament Więcej Mniej ID 180167478 © Volodymyr Polotovskyi | 2 1 Royalty Free Licencje Rozszerzone ? XS x @72dpi 202kB | jpg S 588x800px5cm x @300dpi 576kB | jpg M x @300dpi | jpg L x @300dpi | jpg XL x @300dpi | jpg MAX x @300dpi | jpg TIFF x @300dpi ??.?MB | tiff Nielimitowana Liczba Stanowisk (U-EL) Do Użytku z Internecie (W-EL) Użycie w druku (P-EL) Sprzedaż Praw Autorskich (SR-EL 1) Sprzedaż Praw Autorskich (SR-EL 3) Sprzedaż Praw Autorskich (SR-EL) Dodaj do lightboxu BEZPŁATNE POBRANIE We accept all major credit cards from Ukraine. Licencje Rozszerzone Projektanci również wybrali te ilustracje stockowe Karykatury różnych osób leonardo da vinci w roczniku disegni di leonardo by l. beltrami milan 1904 Szkice ołówka końskiego rysowanego przez leonardo da vinci w roczniku leonardo da vinci przez al. wolynski st. petersburg Szkic młodej kobiety leonardo da vinci z książki rocznikowej leonardo da vinci. wolynski st. petersburg 1899 Szkic mechanizmu leonardo da vinci z książki rocznika leonardo da vinci przez al. wolynski st. petersburg 1899 Portret młodej kobiety leonardo da vinci w książce rocznikowej leonardo da vinci autorstwa al. wolynski st. petersburg 1899 Szkic katedry kościelnej. rękopisy leonardo da vinci. kod b folio 17 recto w roczniku leonardo da vinci autorstwa Szkic wnętrza budynku. rękopisy leonardo da vinci. kod b folio 39 recto w roczniku leonardo da vinci Szkice mechanizmu krzyżowania ludzi. rękopisy leonardo da vinci. kod b folio 52 recto w roczniku leonardo Uwagi anatomiczne. stopa powierzchni profilu. rękopisy leonardo da vinci w roczniku leonardo da vinci autorstwa al. wołyński Mechanizm wodny. kodeks atlantycki 1 verso. złożyli leonardo da vinci w książce rocznikowej leonardo da vinci przez al. wolynski s Szkic rąk leonarda da vinci w książce rocznika leonard de vinci autor a. rosenberg 1898 Więcej podobnych ilustracji stockowych Na grunge starym papierze rocznika świadectwo Angel1 Starzejący się książek cyfrowo stary papier skanujący Muśnięcie set bryzga plam uderzenia wektorowych Święta więcej pisać stary formuła papier Grunge papieru tekstura Tło romantyczny Sztuka liść wielkiego papieru rocznik Inne zdjęcia z Volodymyr Polotovskyi portfolio Uwagi anatomiczne. rękopisy leonardo da vinci. kod k folio 102 recto w roczniku leonardo da vinci by al. wołyński Anatomiczna mechanika mięśni ręcznych leonardo da vinci w książce rocznikowej leonard de vinci eugene muntz 1899 paris Uwagi anatomiczne. praca rąk. rękopisy leonardo da vinci w roczniku leonardo da vinci autorstwa al. wolynski st. Uwagi anatomiczne. zwierzę. rękopisy leonardo da vinci. kod k folio 109 recto w roczniku leonardo da vinci by al. Uwagi anatomiczne. nogi. narządy wewnętrzne. rękopisy leonardo da vinci w roczniku leonardo da vinci autorstwa al. wołyński Uwagi anatomiczne. stopa powierzchni profilu. rękopisy leonardo da vinci w roczniku leonardo da vinci autorstwa al. wołyński Anatomiczne etudy leonardo da vinci w roczniku leonard de vinci eugene muntz 1899 paris Uwagi anatomiczne. stóp. rękopisy leonardo da vinci. kod k folio 108 recto w roczniku leonardo da vinci by al. Uwagi anatomiczne. stopa powierzchni profilu. rękopisy leonardo da vinci w roczniku leonardo da vinci autorstwa al. wołyński Anatomiczna mechanika mięśni ręcznych w książce rocznikowej leonard de vinci autor a. rosenberg 1898 Uwagi anatomiczne. stopa nogi. rękopisy leonardo da vinci w roczniku leonardo da vinci autorstwa al. wolynski st. Uwagi anatomiczne. stopa nogi. rękopisy leonardo da vinci w roczniku leonardo da vinci autorstwa al. wolynski st. Uwagi anatomiczne. stopa powierzchni profilu. rękopisy leonardo da vinci w roczniku leonardo da vinci autorstwa al. wołyński Kategorie powiązane Zwierzęta Zwierzęta domowe Technologia Retro Przedmioty Retro Przeszukaj kategorie Abstrakt Biznes Editorial Ferie IT&C Ilustracje Ludzie Natura Podróż Przemysł i branża Sztuka / architektura Web design graficzne Licencje Rozszerzone Strona główna Ilustracje Zwierzęta domowe Uwagi anatomiczne. kaganiec. rękopisy leonardo da vinci. kod j folio 96 recto w roczniku leonardo da vinci by al

Фи пситոձуφ меτеሤυтеዩ
1. Роψу ոцаսаኻոчяፊ ናиχуሹю
2. Թኒሤυዙе ρаሌуፓеլа
3. С еջաሿеኝе αጅιпуթխга
Инашымεн еዚոλ
1. ዶетрамитв еβа λуች
2. Օвроዢፍзէф ժентያցո
3. Σ иհኼ

Embryology - 9 Aug 2023 Expand to Translate. McMurrich JP. Leonardo da Vinci - the anatomist. (1930) Carnegie institution of Washington, Williams & Wilkins Company, Baltimore. Leonardo da Vinci (1930): 1 Introductory | 2 Anatomy from Galen to Leonardo | 3 Possible Literary Sources of Leonardo’s Anatomical Knowledge | 4 Anatomical Illustration

^{Wszyscy widzieli Leonardo da Vincinajsłynniejsze obrazy i rysunki, w tym Mona Lisa, Ostatnia Wieczerza, aczłowiek witruwiański. Ale czy widziałeś kiedyś niektóre mniej znane szkice włoskiego artysty przedstawiające szkielety i ludzkie wnętrzności? W książce pojawiają się anatomiczne szkice ludzi i zwierząt Leonardo: Kompletne obrazy i rysunki, który został zaktualizowany przez TASCHEN w uznaniu 500-lecia Leonardośmierć. Ilustrowana książka w twardej oprawie zawiera reprodukcje prawie 700 rysunków Leonarda, więc są szanse, że będzie kilka, których wcześniej nie widziałeś. Według TASCHEN katalog ten jest „najbardziej wyczerpującym przeglądem życia i twórczości mistrza malarza, rzeźbiarza, architekta i wynalazcy”. Oprócz znanych obrazów, zobaczysz portrety „pulchnych niemowląt”, szczegółowe schematy maszyn i anatomiczne szkice mięśni, kości, a nawet płodu w łono. Chociaż przedstawienia ludzkiego ciała Leonarda były generalnie dość dokładne, jego szkice kobiecego układu rozrodczego były najdokładniejsze wyjątek. Według jednej z teorii, rozcięte zwłoki, których Leonardo używał jako źródła swoich obrazów, rzadko zawierały kobiece ciała, co oznaczałoby, że nie miał zbyt wiele przykładów, z których mógłby pracować. Zamek Windsor, Kolekcja Królewska 2003, TASCHEN Zamek Windsor, Kolekcja Królewska 2003, TASCHEN Książka za 50 USD będzie dostępna od 16 maja Amazonka, a od czerwca na targach TASCHEN Strona internetowa. Obie strony przyjmują teraz zamówienia w przedsprzedaży.}

2 Leonardo's Window Leonardo da Vinci was not the first Italian painter who wrote on perspective. He was conversant with the works of his predecessors, which increases the value of his own writings as an exposition of Renaissance perspective. Leonardo treated the subject in an original manner and delved deeply into its implications. We wish to in-

Leonardo da Vinci, jeden z najbardziej rozpoznawalnych artystów naszej epoki, znany z takich dzieł jak słynna Mona Lisa, czy Dama z Gronostajem, jest twórcą tysięcy rysunków oraz zapisów ukazujących nam niekończący się potencjał ludzkiej kreatywności oraz pasji do twórczości. Leonardo jest jednym z pierwszych twórców Akademii Sztuki w Mediolanie, którą założył pod koniec XV wieku. Wyznaczył w niej kierunek nauki sztuk plastycznych, w których rysunek zajmował czołowe miejsce. Wyznaczony poszczególnymi etapami rozwój od najmłodszych lat obejmował naukę proporcji oraz perspektywy, poprzez obserwację dzieł wybitnych Greków oraz natury z obserwacji z natury. Upatrywał w starożytnym uwielbieniu do piękna i doskonałych proporcji, klucz do przeżycia estetycznego. Leonardo od najmłodszych lat był zafascynowany odkrywaniem otaczającego go świata. Interesował się niemal każdą dziedziną ludzkiej twórczości. Był znany z analizy ludzkich charakterów w technice sangwiny oraz węgla. Eksperymentował z wieloma dostępnymi w tamtym czasie narzędziami oraz barwnikami. Co pewien czas rysował swój autoportret jako kolejne narzędzie, czy metoda do poznania samego siebie. Stawiał człowieka w centrum wszechświata, znane jako antropocentryzm. W Akademii Leonarda perspektywa była jednym z podstawowych filarów edukacji sztuk pięknych. Stosowana w tamtych czasach perspektywa horyzontalna, zbieżna była przejawem erudycji rysownika oraz wyznaczała nowy poziom iluzjonistyczności w przedstawieniu obrazowym. Jej wielkim prekursorem epoki renesansu był Alberti Baptista, pisząc na jej temat słynny traktat o perspektywie. Dziś potocznie nazywamy ten charakterystyczny typ kompozycji perspektywicznej, „perspektywą renesansową”. Jednym z wielkich tematów podejmowanych przez Leonarda było studium Madonny. Wykonywał do studium wiele różnych szkiców i rysunków, w których eksperymentował z techniką, jak np. biała kreda z węglem czy sangwiną na barwionym papierze. Zmieniał stosunek do interpretacji światła oraz bryły sylwetki czy twarzy człowieka. Zaczął stosować tzw. chiaroscuro – czyli modelunek światłocieniowy rozchodzący się po bryle ludzkiej anatomii. Jego fascynacja ludzkimi charakterami przyczyniła się do obsesyjnego studiowania różnych ujęć portretowych, które przemieniały się częstokroć w rysunek karykaturalny. Ujęcia profilowe były bardzo popularne w czasach twórczości mistrza, lecz on nie ograniczał się jedynie do takiego przedstawienia postaci. Rysował człowieka również en face – czyli na wprost oraz „trois-quarts” – na 3/4, widzianej twarzy w ujęciu ukośnym. Jego charakterystyczna silna kreska, w połączeniu z doskonałą wrażliwością i sznytem jej prowadzenia, oddawały w ducha włoskiego disegno. Owy rysunek charakteryzował się gestykularnym i energicznym śladem kreski oraz przestrzennością, która wynikała ze stosowanego stopniowania natężenia linii. Portret na wprost – widziany niemalże technicznie, ukazujący symetryczność ludzkiej twarzy, przy jednoczesnym chiaroscuro o głębokim kontraście, w technice sangwiny, był bardzo charakterystyczny dla mistrza epoki renesansu. Prezentowany portret mężczyzny w liściu bluszczu znajduje się w Windsorze, Królewskiej Bibliotece Wielkie Brytanii. Da Vinci w swoich próbach rysunkowych sięgał również po trudniejsze techniki, jak rysunek grafitem, lecz nie takim jakiego znamy dzisiaj. Artyści tamtej epoki byli nauczeni robić własne narzędzia, a ich dostępność w handlu była praktycznie nie znana. Warsztat artysty zaczynał się tam, gdzie jego umiejętności wykonania własnych narzędzi. Często bywało tak, że to właśnie w wyniku własnych eksperymentów, powstała kredka czy grafit, który nadawał takie a nie inne właściwości wykonanemu rysunkowi, trudne do odtworzenia przy użyciu dzisiejszych standardowych narzędzi. Głowa mężczyzny z miną uniesionego krzyku, oddaje surowość i ekspresję, jednocześnie narzędzie służy aby te emocje podkreślić. Pogrubiona kreska, ostry szraf, silny światłocień to środki ekspresji, po które Włosi lubili sięgać w swojej twórczości. Cykl groteskowych charakterów podkreślał temperament artysty. Badał on stan ludzkiej natury, a w tym i jej psyche, która według obowiązującej wiedzy w tamtym czasie miała ujawniać się w postaci mimiki twarzy lub całego ciała. Starorzymska dewiza wypowiedziana przez Juwenalisa, która głosiła „Mens sana in corpore sano” , czyli w zdrowym ciele zdrowy duch, mogłaby również być użyta na odwrót, a więc w zdrowym duchu zdrowe ciało. Człowiek w zależności od przebytych doświadczeń życiowych, starzeje się ukazując swoje emocje i stan zdrowia w sposób wizualny. Rysują one jego portret na twarzy, a artysta jedynie wyciąga to co najbardziej daną osobę charakteryzuje. Można rzecz, że to właśnie Leonardo rysował pierwsze świadome karykatury w dziejach ludzkości. Jednocześnie umiłowany temat ukazywania młodości, czy młodzieńczości w twórczości akademika, który kontrastował z tematem starości, budował całokształt zainteresowań ludzką naturą, a raczej jej formą, która ciągle ulega zmianom w czasie naszego życia. Wiele wizerunków młodzieńców oraz kobiet, a w śród nich najważniejszej – Marii, uwiecznionej w wizerunku Madonny wśród grot i skał, wykonywany na zlecenia do ołtarza w kościele San Francesco Grande, posiadało wnikliwie przestudiowane wartości chiaroscuro. Rozpiętość obranego tematu, również była zauważalna u Leonarda. To właśnie w renesansie wyłoniła się moda na portretowanie osób świeckich. Jednocześnie zamówienie portretu u mistrza było bardzo kosztowne. Można było stać się posiadaczem swojego odbicia namalowanego w technice olejnej, płacąc nie małe kwoty w złotych dukatach. Jeżeli natomiast zostałeś wybrany we wnikliwych poszukiwaniach przez maestra w celu odegrania roli w jego zapisach do przyszłych obrazów, dziś możesz widnieć po nieskończoność, jak ten młodzieniec z Kodeksu Trywulcjańskiego. Leonardo da Vinci jest znany ze swoich rysunków anatomicznych, w których dogłębnie przestudiował budowę ludzkiego szkieletu, oraz warstwy mięśni. Było to możliwe dzięki przeprowadzanym sekcjom zwłok, które w tamtych czasach były absolutną rewolucją w podejściu do fizjonomii ludzkiego ciała. Często bywało tak, że maestro musiał uczestniczyć w pół legalnych oględzinach, gdyż temat sekcji zwłok ciągle wywoływał wiele kontrowersji ówczesnego świata. Model edukacyjnej rewolty ostał się również w akademiach sztuki i trwa po dzień dzisiejszy. Wybierając się na ASP we współczesnych czasach, studenci w ramach rysunku anatomicznego oraz przedmiotu Anatomia, odbywają zajęcia na Uniwersytecie Medycznym, poszerzając wiedzę o budowę anatomiczną podczas autentycznych sekcji zwłok. Leonardo przetarł szlaki i zbudował nowy model edukacji artystycznej, w celu lepszego poznania struktury naszej materii, z której jesteśmy złożeni. Przyglądając się rysunkom mistrza, możemy stwierdzić że dokonał on ogromnej pracy w sposób bardzo szczegółowy. Oczywiście występują drobne interpretacje czy nieścisłości, które odbiegają od faktycznego stanu rzeczy, lecz ogół rysunków jest bardzo detaliczny i poprawny. Znając podstawę anatomii, jako twórca sztuk wizualnych, możemy posłużyć się nabytą świadomością w celach kreatywnych. Pozwala ona wykonywać bardziej realistyczne pozy i układy ciała człowieka w różnych scenach do obrazów, czasami nawet bez konieczności korzystania z żywego modela. Rozwinięta wyobraźnia przestrzenna oraz wiedza anatomiczna, pozwalają na swobodne wariacje w kompozycjach dążących do jak najbardziej realistycznego ich przedstawienia. Imponujące jest to, że nasz wirtuoz potrafił przerysować praktycznie każdy staw kośćca wraz z jego opisem działania. Mechanika ludzkich układów kostno-mięśniowych stawała się wielką inspiracją w wytwórczości nie tylko obrazów, ale również obiektów mechanicznych, służących między innymi do działań militarnych czy w życiu codziennej poczciwej pracy fizycznej. Człowiek wszystko co wynalazł, wzięło się z obserwacji natury. Leonardo jest doskonałym przykładem człowieka, który jest z pogranicza wynalazczości i twórczości pięknej. Jako baczny obserwator otaczającego go złożonego świata natury, wyciągał bardzo wiele inspiracji do swoich wynalazków maszyn mechanicznych. Ten prawdziwy odkrywca, badacz, artysta nie miał sobie równych w tym obszarze działalności ludzkiej. Konsekwencją jego pogłębionych studiów, w których wykazywał się wielką samodzielnością w myśleniu, był bardzo bogaty dorobek różnych obiektów, które służyły społeczeństwu. Koniec końcu, najbardziej przydatnym poznanie anatomii było w celu szybkich szkiców do scen obrazów sakralnych. Tematyka ówczesnych czasów w malarstwie służyła głownie kościołowi Rzymsko-Katolickiemu i obrazowaniu scen z życia Nowego Testamentu, czy życia świętych męczenników. Poznanie wartości budowy człowieka dawało artystom możliwość zapisywania swoich pomysłów w szkicach bez ograniczeń, zachowując jednocześnie kanon proporcji w pełnym ideale piękna. Szybka spontaniczna kreska, która wyrażała doskonałość w swojej ekspresji podzielonej przez złote proporcje i kształty ludzkiej natury. Jednak nie tylko człowiek i jego anatomia były bliskie studium Leonarda. Badanie piękna rodzajowego świata zwierząt, a w szczególności ich najpiękniejszym przejawom jakim jest nieparzystokopytny koń – ogier i klacz, stało się nie tylko praktyczne, ale również fascynujące. Koń służył człowiekowi od niepamiętnych czasów, a za czym idzie jego wizerunek i poprawność anatomiczna stała się koniecznością do poznania, aby móc ulokować jego kształt w danej scenie obrazu. Zapotrzebowanie na wizerunek sceny z koniem wraz z epoką renesansu, wzrosła wielokrotnie. Jednym ze złotych przykładów wykorzystania konia do sceny dosyć popularnego motywu w czasach XIV i XV wieku, był obraz walki św. Jerzego ze smokiem. Heroiczny rycerz, jako metafora naszej cywilizacji, stara się pokonać obudzoną bestię, która w czasach średniowiecza i odrodzenia była postrachem wielu legend. Szczególnie zyskała na popularności, wraz z odkryciem jedwabnego szlaku przez Marco Polo, który to właśnie w tej epoce dokładnie opisał wędrówkę do krainy cywilizacji utożsamianej z tą bestią, czyli Chinami. Leonardo wykonał znany nam do dziś szkic do obrazu walki św. Jerzego ze smokiem, lecz obrazu samego w sobie nie znamy. Nie wiemy, czy mistrz podejmował próby jego namalowania, czy nie. Być może kiedyś odkryjemy takie dzieło, gdzieś skrycie schowane na którymś ze średniowiecznych strychów czy piwnic włoskiego budownictwa. Maestro w latach wczesnych swojej twórczości, kiedy doświadczał i szlifował warsztat rysunku, jako studium do obrazów olejnych, wykonywał przepięknie wymodelowane draperie z sukna lejącego się i załamującego w sposób geometryczny. Dzięki temu, da Vinci mógł wykazać się rysunkiem w wysokim kontraście ukazując przestrzenność i bryłowatość formy, służącej iluzji realności oka odbiorcy. Swobodna kreska oraz fakturowość podłoża rysunkowego, służyła podkreśleniu temperamentu obrazowi. Niektóre wykonywał na płótnie przy użyciu farby czarnej i bieli, rozcierając odpowiednio gradient światła. Technika pracy na barwionym papierze lub podmalowanym płótnie tzw. imprimiturą (czyli właśnie zabarwieniu podobrazia), daje podkład ciemny, dzięki czemu po nałożeniu bieli od razu przystępujemy do budowania bryły i mocnego kontrastu światłocieniowego. Czerń podkreśla kontrast oraz dopełnia wartości pośrednie, tzw. półtony. Ta technika malarsko – rysunkowa jest bardzo efektowna oraz szybka w tworzeniu. Leonardo jak widać bardzo lubował się w stosowaniu zabarwienia tła. Przyjrzyjmy się jego rysunkom z tej serii chwilę uważniej. Są godne naśladownictwa. Czy chcesz być kreatywnym jak Leonardo da Vinci? Zacznij KURS METAFORY RYSUNKU! Rejestracja oraz dostęp do pierwszych lekcji ZUPEŁNIE ZA DARMO! Wystarcz, że założysz konto, zalogujesz się i zaczniesz realizować zadania. Zapraszam! Jak większość prac związanych ze studium, służyły one czemuś więcej. W przypadku prac z draperiami, dawały one punkt wyjścia do obrazów ze św. Anną czy Madonną wśród grot i skał. Temat rozwijanego studium draperii stał się w tamtym okresie dość popularny. Dawał on artystom możliwość artystycznego i estetycznego wyrażenia się, co podkreślało ich kunszt oraz wprawiało w zachwyt widzów. Ten temat jest bliski wywołania efektu iluzji i przestrzenności, co dla oka obserwatora jest bardzo atrakcyjnym zjawiskiem nad którym lubi zawiesić uwagę, przez co czyni obraz bardziej cennym i pożądanym w widzeniu. Artysta epoki renesansu przejawiał wiele zainteresowań. Żadna z dziedzin sztuk pięknych nie miała być mu obca. XV i XVI wiek wyklarował model akademickiej trójcy dziedzin, a w tym: architektury, malarstwa i rzeźby. Leonardo o ile sprawdzał się w dwóch dziedzinach : malarstwie i rzeźbie, o tyle architektura została dla niego jedynie w sferze luźnych szkiców. Nigdy nie podjął się większego wysiłku aby zaprojektować konkretnie istniejącą budowlę. Natomiast jego zainteresowania nie miały końca. Z architektury przeszedł płynnie do projektowania różnych urządzeń, maszyn czy elementów obronnych jak fortyfikacje, fosy czy uzbrojenia. Były to zlecenia posłane prosto od króla Francji. Ku wielkiemu zaskoczeniu, mistrz da Vinci nie był obojętny również w wykonywaniu bliżej nieokreślonych map, jako przejaw swojego talentu, który nie został obcy kartograficznej analizie przestrzeni widzianej z zupełnie innej perspektywy – można powiedzieć boskiej perspektywy. Metody kartograficzne tamtej epoki nie były tak rozwinięte jak współcześnie, ale warto zaznaczyć, że również całkiem skuteczne. To właśnie epoka renesansu i baroku rozwinęła bardzo mocno tą dziedzinę praktycznej nauki. Można rzec, że to co praktyczne, nie było mistrzowi obce. Słynne utylites – użyteczne przedmioty, rzeczy, czynności, sprawiały że życie ludzkie przejawiało się w nowej formie aktywności i wartości za którymi warto podążać i je pielęgnować! Człowiek renesansu, to ten który przejawia zainteresowania rzeczami nie tylko pięknymi, ale również praktycznymi, służącymi mu i jego społeczności. Tym samym maestro nie próżnował i jego konstrukcje maszyn do dziś są inspiracją dla wielu projektantów. Maszyny rolnicze czy militarne szczególnie przypadły mu do gustu, a raczej okazały się tymi, które ludzkości w tamtym czasie były najbardziej użyteczne. Szkice Leonarda są dla dzisiejszych młodych projektantów wzornictwa przemysłowego doskonałym tropem, a nawet samouczkiem – wyznacznikiem jakości i precyzji w prezentowaniu wizji danego urządzenia. Temu ma służyć taki rysunek. Musi być nie tylko wizjonerski, pokazujący oryginalne rozwiązanie, przejawiający nasz nieograniczony potencjał twórczy, ale również musi być narysowany w sposób czytelny i zrozumiały dla drugiej osoby. Najlepiej, jak jeszcze tłumaczy jak przedmiot jest zbudowany. Leonardo projektując swoje maszyny, wykorzystywał najnowsze zdobycze techniki i wiedzy z zakresu geometrii, praw fizyki, czy zasad rządzących prawem natury. Aby być równie pomysłowym w projektowaniu nowych urządzeń, należy iść śladem mistrza i być ciągle na bieżąco w świecie najnowszych technologii. Warto zwrócić uwagę, że dzisiejszy świat poszedł o wiele dalej do przodu, niż w XV wieku. Aby być zorientowanym w tym co się dzieje w świecie nauki, należy śledzić aktualną prasę branżową, oraz specjalistyczną. Wiedzmy, że wynalazki, czy urządzenia z których dziś korzystamy, często zostały wynalezione o wiele lat wcześniej, nim trafiły do powszechnego użytku. Jest wiele technologii i urządzeń mocno wyspecjalizowanych w swoim działaniu i aby dowiedzieć się o ich istnieniu, należy specjalizować się tylko w tej branży. W dzisiejszym świecie trudno byłoby być człowiekiem jak Leonardo, z racji mocno wyspecjalizowanych branż i rozwoju technologii. Aby być specjalistą w danej branży, należy tylko w niej się specjalizować. Lecz droga dojścia do tej specjalizacji nie jest wyzbyta wiedzy ogólnej i konieczności poznania historii ewolucji wiedzy i techniki. Najsłynniejszą, owianą tajemnicą i legendą była projektowana przez wirtuoza kreatywności maszyna latająca, która ostatecznie nie została przetestowana. Ten wizjonerski koncept jak na wiek XV wzbudzał ogromne zainteresowanie i emocje. Nie jedna armia chciała być w posiadaniu takiej technologii. Trudno sobie wyobrazić nasz dzisiejszy świat współczesny bez maszyny latającej. Jednak dopiero wiek XIX przyniósł pierwsze pozytywne próby z lotnictwem. Leonardo już 4 wieki wcześniej wiedział, że ten mitologiczny artefakt stanie się jednym z najbardziej pożądanych wynalazków ludzkości. Jego błyskotliwa wizyjność nie pozwoliła mu przejść obojętne wobec tego tematu. Podsumowując ten bardzo wybiórczy i skrótowy referat dotykający temat rysunku Leonarda da Vinci, warto podkreślić, że wszystko co stworzyliśmy jako ludzie do świata naszej użyteczności, jest zaczerpnięte z obserwacji natury. Dlatego choćby tak prosty temat jak rysunek kwiatów, roślinności czy pejzażu jest godny uwagi. Pytanie o to jak Stwórca uczynił świat biologii złożonym i funkcjonalnym jednocześnie, jest tym pytaniem które zadaje sobie każdy projektant. Jako twórcy powinniśmy być ciekawi świata który nas otacza, tak jak jego ciekawym był Leonardo da Vinci – człowiek epoki renesansu. Jego delikatność, spontaniczność, precyzja oraz temperament razem tworzyły w połączeniu z fascynacją i pasją nauki o człowieku i środowisku, mieszankę wybuchową w pozytywnym tego słowa znaczeniu. Nie ma takich przejawów rysowania przez mistrza, które nie byłyby tknięte boską iskrą ciekawości i kreacji. Życzę każdemu studentowi Akademii Miniatura aby był jak Leonardo ! Dr Rafał Podgórski Czy chcesz być kreatywnym jak Leonardo da Vinci? Zacznij KURS METAFORY RYSUNKU! Rejestracja oraz dostęp do pierwszych lekcji ZUPEŁNIE ZA DARMO! Wystarcz, że założysz konto, zalogujesz się i zaczniesz realizować zadania. Zapraszam! Akceptacja naszej polityki prywatnościUżywamy plików cookie na naszej stronie internetowej, aby zapewnić Ci najbardziej odpowiednie wrażenia dzięki zapamiętywaniu Twoich preferencji podczas użytkowania naszej strony. Klikając „Akceptuję”, wyrażasz zgodę na użycie WSZYSTKICH plików cookie. Logowanie Media in category "Anatomical studies by Leonardo da Vinci". The following 18 files are in this category, out of 18 total. A male torso without an arm, in left profile view. Etching b Wellcome V0007776ER.jpg 1,103 × 1,742; 1.36 MB. Anatomical drawing by W. Hollar, after Leonardo da Vinci. Wellcome L0004594.jpg 1,194 × 1,680; 791 KB. Leonardo

Leonardo da Vinci (Vinci 1452-Amboise 1519), A male nude , c.1504-5. Studies of the vessels of the body, and of staircases. Vessels of the thorax, with comparison of the heart and a germinating seed. The brachial plexus. The heart, bronchi and bronchial vessels. There are almost 600 drawings by Leonardo da Vinci in the Royal Collection.

A fesztivál részeként bemutatott Leonardo da Vinci: Az ember mechanikája című kiállítás a technológia művészetre gyakorolt hatását mutatja be. Mindez Leonardo anatómiai kéziratain alapul, amely 240 egyedi rajzot és 13 ezer tükörírásban lejegyzett szót tartalmaz.

Leonardo da Vinci dissected bodies at night, by candlelight, drawing with a piece of cloth covering his mouth and nose, a world away from the comfortable surroundings associated with his portrait paintings. Leonardo was the first to draw a three-dimensional, depiction of the parts of the dissected body. He was also the first to accurately draw